Δεν μπορούν να με στηρίξουν οι «δικοί μου» άνθρωποι, γιατί δεν δέχομαι συγγενείς και φίλους.
Έχω ευχαριστημένους θεραπευόμενους που δεν μπορούν να μιλήσουν με καλά λόγια για μένα και να μου παραπέμψουν νέα περιστατικά. Ακριβώς λόγω της μικρής κοινωνίας οι περισσότεροι, για τους δικούς τους λόγους, κρατούν μυστική την ψυχοθεραπεία τους. Κι αν κάποιοι πιθανόν μιλήσουν σε κάποιον δικό τους και τον παραπέμψουν σ’ εμένα, δυσκολεύομαι να δεχθώ άτομα τα οποία εμπλέκονται συναισθηματικά με θεραπευόμενούς μου, όπως για παράδειγμα συγγενείς…
Επίσης, δεν είμαι περήφανη για όλα όσα έχω κάνει στην προσωπική μου ζωή και είναι πολύ δύσκολο να τα κρατήσω μόνο για μένα. Πόσο μπορώ να το αποφύγω αυτό όταν με 9 από τους 10 θεραπευόμενους, κυκλοφορούμε καθημερινά στους ίδιους δρόμους και στα ίδια μαγαζιά; Πόσο πρέπει να τροποποιήσω εγώ και η οικογένειά μου και τον τρόπο ζωής μας;
Όμως η μεγαλύτερη, ίσως, πρόκληση είναι να υπερασπιστείς την ίδια την ψυχολογία. Σε μια χώρα που ο καθένας είναι ό,τι δηλώνει, πολλοί καπηλεύονται τη γοητεία της επιστήμης μας για προσωπικό τους όφελος. Μένουν στη γοητεία και δημιουργούν λάθος αντίληψη στον κόσμο. Πώς να μη θυμώνεις όταν ξέρεις ότι η ψυχοθεραπεία δεν είναι μόνο η γοητεία, αλλά είναι ο πόνος, η οδύνη των ανθρώπων που μας εμπιστεύονται, η έκθεσή τους, η ανάγκη τους για αλλαγή, η σπουδαία σχέση τους με τον θεραπευτή, η δέσμευση και των δύο, και τόσα άλλα…
Απαραίτητος συνοδοιπόρος μια καλή εποπτεία. Είναι το λιμάνι των θεραπευτών. Εκεί ξεκουράζουμε το καράβι μας και παίρνουμε δυνάμεις για τα επόμενα ταξίδια. Ένα υποστηρικτικό και φροντιστικό δικό μας περιβάλλον είναι επίσης πολύ σημαντικό. Και φυσικά εξαιρετικό εργαλείο αποτελεί η ατομική μας ψυχοθεραπεία.
Παρά τις όποιες δυσκολίες, αποτελεί φοβερή ανταμοιβή να αισθάνεσαι και να μπορείς να το εισπράττεις λόγω της μικρής πόλης, ότι έστω κάποιοι καταφέρνουν να επωφεληθούν της δουλειάς που κάνουν στην θεραπεία τους, να κατανοήσουν τι δεν πήγε καλά στην εξέλιξή τους, να βάλουν νέα βάση στη ζωή τους.
Σε αυτή την νέα σειρά άρθρων του Ινστιτούτου Ψυχολογίας και Υγείας (ΙΨΥ) θα βλέπουμε κάθε μήνα τα σημαντικότερα γεγονότα που συμβαίνουν στον κόσμο και αξίζει να μοιραστούμε μαζί σας! Σταχυολογεί η κλινική ψυχολόγος, Τάνια Αναγνωστοπούλου.
Σε ποιες αξίες πιστεύουν οι Ελληνες;
Οκτώ χρόνια μετά τη συμμετοχή της Ελλάδας στην έρευνα World Values Survey, η διαΝΕΟσις και το Εθνικό Κέντρο Ερευνών μετρούν ξανά τις αξίες των Ελλήνων.
Ιστορίες «τρέλας» αναγνωστών με τους θεραπευτές: «Σταματήσαμε γιατί είπε ότι θεραπεύτηκα. Μετά με κάλεσε για ποτό»
Η Λ. έκανε συνεδρίες με τον συγκεκριμένο θεραπευτή μία φορά την εβδομάδα επί τέσσερα χρόνια, όταν μια μέρα, χωρίς προηγούμενη προειδοποίηση, της είπε ότι πρέπει να σταματήσουν.
Η πρώτη ελληνική έρευνα για το TikTok: Ενας στους 5 κινδυνεύει με εθισμό
Τα πρώτα ευρήματα της πρωτοποριακής έρευνας που διεξάγει ομάδα του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών για τον εθισμό στο TikTok είναι ανησυχητικά.
Η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται τον εκδημοκρατισμό της γνώσης. Το οικοδόμημά της, όμως, στηρίζεται σε βιβλιοθήκες χωρίς άδεια, εικόνες δίχως αναφορά και φωνές που δεν επέλεξαν να μιλήσουν.
Αξονικές τομογραφίες: Προκαλούν το 5% των καρκίνων ετησίως
Νέα αμερικανική μελέτη αναφέρει ότι οι αξονικές τομογραφίες πιθανώς είναι υπαίτιες για την εμφάνιση του 5% των καρκίνων ετησίως, ποσοστό μεγαλύτερο από ό,τι πιστευόταν ως σήμερα.
Σε αυτή την νέα σειρά άρθρων του Ινστιτούτου Ψυχολογίας και Υγείας (ΙΨΥ) θα βλέπουμε κάθε μήνα τα σημαντικότερα γεγονότα που συμβαίνουν στον κόσμο και αξίζει να μοιραστούμε μαζί σας! Σταχυολογεί η κλινική ψυχολόγος, Τάνια Αναγνωστοπούλου.
Πώς να αγχώσετε ένα chatbot
Μπορούν τα chatbots να υποκαταστήσουν ή να αντικαταστήσουν τους ειδικούς ψυχικής υγείας, αλλά και να συναισθανούν τους ανθρώπους που συνομιλούν μαζί τους; Μια πρόσφατη μελέτη του Πανεπιστημίου Γέηλ υποστηρίζει πως και τα ρομπότ μπορεί τελικά να έχουν ψυχή.
Ενα πρόγραμμα e-learning, για ένα τρίμηνο ή ένα Σαββατοκύριακο, αρκεί για να δηλώσει κανείς «σύμβουλος ψυχικής υγείας» ή «life coach». Για να ασκήσει το επάγγελμα, δεν χρειάζεται ούτε αυτό. Οι κίνδυνοι ενός αρρύθμιστου πεδίου για τη δημόσια ψυχική υγεία
Η ΑΙ είναι ήδη στις σχολικές αίθουσες. Οι μαθητές χρησιμοποιούν chatbots για να λύσουν ασκήσεις, να γράψουν εργασίες, ακόμα και αντί για το παραδοσιακό «σκονάκι» σ’ ένα διαγώνισμα. Πώς το διαχειρίζονται εκπαιδευτικοί και γονείς;
Γιατί οι σημερινοί 50άρηδες αρνούνται τον τίτλο του «μεσήλικα»
Αλλάζουν καριέρα, επαναπροσδιορίζουν τις σχέσεις τους, ταξιδεύουν περισσότερο σε σχέση με παλαιότερα. Τι έχει αλλάξει; Ποια είναι τα οφέλη και ποιες οι παγίδες; Δύο ψυχολόγοι εξηγούν στην «Κ»
Οι έρευνες λένε ότι οι σημερινοί εικοσάρηδες και τριαντάρηδες πίνουν πολύ λιγότερο από τους γονείς τους. Γιατί; Πώς οι «στεγνοί» μήνες έγιναν κουλ, πώς εξαπλώθηκε ο όρος «sober curious» και πώς ξαφνικά γέμισαν τα μπαρ με mocktails;
Είναι η κατάσταση fight or flight (πάλης ή φυγής) στην οποία φαίνεται να ακροβατεί η ελληνική κοινωνία ξαφνική, βεβιασμένη και ανεξήγητη ή πρόκειται απλώς για μια φυσική, υγιή και αυτονόητη αντίδραση; Μήπως είμαστε θυμωμένοι με το δίκιο μας;
Ερευνα: Πόσο καλοί πολίτες είμαστε; Η ροπή σε… φοροδιαφυγή και λάδωμα
Πώς ορίζεται ο ιδανικός πολίτης και πώς αντιλαμβανόμαστε τα ατομικά μας δικαιώματα και τις υποχρεώσεις μας προς το κράτος και τους άλλους – Τι δείχνει έρευνα ελλήνων επιστημόνων του Πανεπιστημίου Γέιλ.
Ερευνα-σοκ: Οι πολίτες γυρίζουν την πλάτη σε θεσμούς, κυβερνήσεις και επιχειρήσεις
Οι πολίτες πιστεύουν ότι η επόμενη γενιά θα ζήσει χειρότερα σύμφωνα με το Edelman Trust Barometer. Υπέρ των πλουσίων δρουν κυβερνήσεις και ελίτ. Τέσσερις στους 10 τάσσονται υπέρ μορφών ακτιβισμού που περιλαμβάνουν πράξεις βίας και διάδοση παραπληροφόρησης.
Σήμερα είναι μια επέτειος που οι περισσότεροι έχουν απωθήσει από τη μνήμη τους: της πρώτης καραντίνας. Τι έχει αφήσει όμως, γύρω μας και μέσα μας, η εμπειρία της; Μια συγγραφέας, ένας επιδημιολόγος, ένας σεφ, μια ηθοποιός και άλλοι δίνουν τις δικές τους απαντήσεις στην «Κ»
Το πένθος σαν έννοια μας τρομάζει. Δεν μας αρέσει καθόλου να έρχεται στο προσκήνιο της συζήτησής μας, πόσο μάλλον αν πρόκειται για ένα παιδί που πενθεί.
Όμως, η γνώση είναι δύναμη και σε τέτοιες περιπτώσεις μόνο αν ξέρουμε πώς να τις διαχειριστούμε μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί να βγει πιο δυνατό μέσα από το πένθος που βιώνει.
Επιπλέον, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η απώλεια είναι κομμάτι της ζωής μας. Είναι χρέος μας να είμαστε όλοι εκπαιδευμένοι και έτοιμοι να βοηθήσουμε ένα παιδί που βιώνει μια τέτοια κρίση στην ζωή του. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορέσουμε να το κατευθύνουμε και να το στηρίξουμε αλλάζοντας ριζικά την εξέλιξή του και αποφεύγοντας τις αρνητικές συνέπειες που έχει ένα ανεπεξέργαστο πένθος στο παιδί, όπως εφιάλτες, σωματικά συμπτώματα, άγχος, κατάθλιψη κλπ. Για αυτόν τον λόγο θα δούμε τρεις βασικές ερωτήσεις με απαντήσεις που έχουν σκοπό να μας βοηθήσουν να διαχειριστούμε καλύτερα κάποιες δύσκολες καταστάσεις. Οι απαντήσεις είναι μέσα από το ομώνυμο βιβλίο “Το πένθος στα παιδιά” από τiς εκδόσεις ΙΨΥ.
1.Τι χρειάζεται να κάνει ένα παιδί για να επεξεργαστεί το πένθος του όταν πεθάνει ένας γονιός;
Σύμφωνα με τον Worden το παιδί έχει 4 καθήκοντα που θα το βοηθήσουν με το πένθος του. Με βάση τις μαρτυρίες των παιδιών που έχασαν έναν γονιό, ο Worden (1996) διατύπωσε τα 4 καθήκοντα (tasks) με τα οποία είναι αντιμέτωπο ένα παιδί με πένθος. Αυτά τα καθήκοντα δεν έχουν καθορισμένη σειρά και το παιδί μπορεί να επανέλθει σε προγενέστερα καθήκοντα ανά πάσα στιγμή.
Το πρώτο καθήκον είναι να αναγνωρίσει την πραγματικότητα του θανάτου, διαφορετικά δεν μπορεί να ξεκινήσει η διεργασία του πένθους.
Το δεύτερο καθήκον είναι να επεξεργαστεί τα συναισθήματα που απορρέουν από την απώλεια.
Το τρίτο καθήκον αναφέρεται στην προσαρμογή του παιδιού σε ένα περιβάλλον από το οποίο λείπει ένα σημαντικό άτομο.
Το τέταρτο καθήκον αναφέρεται στη δημιουργία μιας νέας ψυχικής και εσωτερικευμένης σχέσης με το άτομο που πέθανε ώστε να μπορέσει να συνεχίσει τη ζωή του.
{Τάνια Αναγνωστοπούλου- Σοφία Χατζηνικολάου (2015) Το Πένθος στα Παιδιά}
2.Με ποιον τρόπο μπορώ να βοηθήσω το παιδί μου να διατηρήσει την ανάμνηση του γονιού του που πέθανε;
Είναι πολύ σημαντικό για το παιδί να διατηρήσει την ανάμνηση του γονιού. Στην έρευνα του Harvard για το πένθος των παιδιών (Nickman et al., 1998), οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι γονείς που ήταν βοηθητικοί σε αυτόν τον τομέα:
Συζητούσαν με το παιδί για τον γονιό που πέθανε.
Έδιναν την ευκαιρία στα παιδιά να συμμετέχουν στα μνημόσυνα και τις επισκέψεις στο νεκροταφείο.
Έδιναν στα παιδιά αντικείμενα, φωτογραφίες, κοσμήματα, ρούχα που ανήκουν στον εκλιπόντα γονέα.
Παρατηρούσαν αν τα παιδιά εκφράζουν τα συναισθήματά τους και αν αναφέρονται στον εκλιπόντα γονέα. Για παράδειγμα, ένας πατέρας κατάλαβε πως η σιωπή του 11χρονου γιου του για τη μητέρα του οφείλονταν στην προσπάθεια του μικρού να προστατέψει τον πατέρα του από τη θλίψη.
Βοηθούσαν τα παιδιά να βρουν τις λέξεις να εκφράσουν τα συναισθήματά τους. Για παράδειγμα, μια μητέρα εξήγησε στα παιδιά για τα συναισθήματα που νιώθουν όσοι έχουν χάσει ένα αγαπημένο πρόσωπο και μετά τα ρώτησε αν και εκείνα νιώθουν το ίδιο.
Έδειχναν στο παιδί τον σεβασμό τους τόσο προς τον γονιό που πέθανε όσο και προς τη σχέση του παιδιού με αυτόν.
Ωστόσο, μια δύσκολη σχέση ανάμεσα στους γονείς, έχει αρνητική επίδραση στο πένθος στα παιδιά. Αν τα παιδιά διαπιστώσουν ότι ο επιζών γονιός θέλει να συνεχίσει τη ζωή του χωρίς να αναφέρεται στον εκλιπόντα γονέα, μένουν χωρίς στήριγμα στην προσπάθειά τους να τον μνημονεύουν. Ορισμένες φορές, βοηθάει να μιλάνε τα αδέρφια μεταξύ τους για τον γονιό που πέθανε ή να βρουν άλλα άτομα που τον γνώριζαν για να τον μνημονεύουν (Nickman et al., 1998).
{Τάνια Αναγνωστοπούλου- Σοφία Χατζηνικολάου (2015) Το Πένθος στα Παιδιά}
Τι λέμε στα παιδιά στην περίπτωση που ο θάνατος είναι βίαιος;
Στην περίπτωση βίαιου θανάτου, το παιδί αποτυπώνει τρομακτικές εικόνες στο μυαλό του και συχνά υποφέρει από εφιάλτες το βράδυ, βιώνει δηλαδή μια μετατραυματική διαταραχή. Ακόμη και το να ακούσει για έναν βίαιο θάνατο, χωρίς να έχει εκτεθεί στη σκηνή, αφήνει στο παιδί δυσάρεστες εικόνες. Γι’ αυτόν τον λόγο, είναι σημαντικό να ενθαρρύνουμε το παιδί να μιλήσει για αυτά που είδε και άκουσε και να αναφέρει με λεπτομέρειες τις εντυπώσεις που του άφησε το τραυματικό γεγονός (Pynoos et al., 1987).
Τα παιδιά θέτουν δύσκολες ερωτήσεις. Μία από αυτές είναι «Υπέφερε;». Συχνά, επίσης, ρωτάνε «Τρόμαξε;». Σε αυτά τα ερωτήματα μπορούμε να απαντήσουμε: «Εάν πόνεσε, ήταν μόνο για λίγο και μετά όλα ηρέμησαν και δεν φοβόταν καθόλου», όπως επίσης και «Δεν
είμαι σίγουρος/η, αλλά ξέρω πως όσο και αν τρόμαξε, δεν κράτησε πολύ και γνώριζε ότι εμείς τον/την αγαπάμε πολύ» (J. Johnson, 1999, σελ. 40).
{Τάνια Αναγνωστοπούλου- Σοφία Χατζηνικολάου (2015) Το Πένθος στα Παιδιά}
Μέχρι πρότινος, το πένθος το κρύβαμε, το αρνιόμασταν και το αποφεύγαμε. Πιστεύαμε πως αν μιλήσουμε γι’ αυτό, εκείνο παίρνει δύναμη, βγάζει κι άλλα κεφάλια και το σπαθί που έχουμε στη φαρέτρα μας πως δεν αρκεί.
Δεν ήταν μόνο ο πόνος του βαθύς, ήταν και μια παράδοξη ντροπή που το συνόδευε. Λες και ήμασταν οι μοναδικοί με το αντίστοιχο βίωμα. Λες και αυτή η μοναξιά στο βίωμα μας έκανε αλλόκοτους, καταραμένους. Λες και δεν συμβαίνει εκ των πραγμάτων στις ζωές όλων μας. Το πένθος, όλων των ειδών των απωλειών, επικοινωνούνταν πίσω από κλειστές πόρτες. Πόρτες οικιών ανθρώπων και θεραπευτών που ερμητικά κρατούσαν τα επτασφράγιστα μυστικά του πόνου που ξεπρόβαλε. Κλείνοντας την πόρτα, έπρεπε όλα αυτά να μείνουν εκεί, έπρεπε να φαινόμαστε ατρόμητοι πίσω από τις μακιγιαρισμένες μάσκες μας. Να ξορκίσουμε το κακό επειδή δεν μιλάμε γι’ αυτό.
Και τώρα ξάφνου το πένθος είναι παντού. Αδύνατον να κλειδαμπαρωθούν οι πόρτες, ανέφικτο να συγκρατηθούν τα δακρυσμένα μάτια και τα στόματα που μιλούν για τον πόνο της απώλειας, οποιαδήποτε απώλειας. Προφανώς και δεν μας αρέσει η νέα συνθήκη. Προφανώς και αναπολούμε την ελπίδα, συμβιβαζόμενοι ακόμα και με αυτή της μακιγιαρισμένης μάσκας. Προφανώς και είναι αδύνατο το βίωμα των συνεχών απωλειών και της επαφής με την πραγματικότητα. Αλλά να γυρίσουμε πού; Στη μοναξιά των κλειδαμπαρωμένων πορτών; Στην οδυνηρή πραγματικότητα χωρίς το μοίρασμα του βιώματος; Η απόλαυση θα έρθει, είναι άλλωστε μέρος της ροής. Αλλά πώς θα βιωθεί με ανοιχτές πληγές και με διαμελισμένα άκρα που η μοναξιά και η άρνηση θα τους έχουν προκαλέσει σηψαιμία;
Η ιστορία των ανθρώπων λέει πως το τραύμα προκαλείται κυρίως από την αδυναμία διαχείρισης του τραυματικού γεγονότος. Εκ των πραγμάτων η απώλεια είναι μια πληγή. Αλλά η πληγή που δεν φροντίζεται, που αιμορραγεί και που μένει ανοιχτή είναι κι αυτή που προκαλεί τις επιπλοκές. Το μοίρασμα του βιώματος και η έκφραση των συναισθημάτων παρέχουν οξυγόνο και γιατρειά.
Είναι σαν καθαρό νερό επάνω στην πληγή, η παρουσία του άλλου που γνωρίζει πώς είναι το βίωμα που ακούει. Μας μίλησε άλλωστε, πριν από λίγο, κι αυτός για τον δικό του πόνο. Και κάπως έτσι γινόμαστε πολλοί έξω από τις κλειδαμπάρωνες πόρτες. Και κάπως έτσι το πένθος που μιλιέται, ίσως και να νικιέται.
Σε αυτή την νέα σειρά άρθρων του Ινστιτούτου Ψυχολογίας και Υγείας (ΙΨΥ) θα βλέπουμε κάθε μήνα τα σημαντικότερα γεγονότα που συμβαίνουν στον κόσμο και αξίζει να μοιραστούμε μαζί σας! Γράφει η κλινική ψυχολόγος, Τάνια Αναγνωστοπούλου.
Στην Ελλάδα συνεχίζουμε να ξαφνιαζόμαστε με τις συνεχιζόμενες κακοποιήσεις ανηλίκων είτε από ενήλικες είτε από συνομίληκους. Το βασικό ερώτημα για όλους μας: Πώς γίνεται να γνωρίζετε και να μη μιλάτε?
