Δεν μπορούν να με στηρίξουν οι «δικοί μου» άνθρωποι, γιατί δεν δέχομαι συγγενείς και φίλους.
Έχω ευχαριστημένους θεραπευόμενους που δεν μπορούν να μιλήσουν με καλά λόγια για μένα και να μου παραπέμψουν νέα περιστατικά. Ακριβώς λόγω της μικρής κοινωνίας οι περισσότεροι, για τους δικούς τους λόγους, κρατούν μυστική την ψυχοθεραπεία τους. Κι αν κάποιοι πιθανόν μιλήσουν σε κάποιον δικό τους και τον παραπέμψουν σ’ εμένα, δυσκολεύομαι να δεχθώ άτομα τα οποία εμπλέκονται συναισθηματικά με θεραπευόμενούς μου, όπως για παράδειγμα συγγενείς…
Επίσης, δεν είμαι περήφανη για όλα όσα έχω κάνει στην προσωπική μου ζωή και είναι πολύ δύσκολο να τα κρατήσω μόνο για μένα. Πόσο μπορώ να το αποφύγω αυτό όταν με 9 από τους 10 θεραπευόμενους, κυκλοφορούμε καθημερινά στους ίδιους δρόμους και στα ίδια μαγαζιά; Πόσο πρέπει να τροποποιήσω εγώ και η οικογένειά μου και τον τρόπο ζωής μας;
Όμως η μεγαλύτερη, ίσως, πρόκληση είναι να υπερασπιστείς την ίδια την ψυχολογία. Σε μια χώρα που ο καθένας είναι ό,τι δηλώνει, πολλοί καπηλεύονται τη γοητεία της επιστήμης μας για προσωπικό τους όφελος. Μένουν στη γοητεία και δημιουργούν λάθος αντίληψη στον κόσμο. Πώς να μη θυμώνεις όταν ξέρεις ότι η ψυχοθεραπεία δεν είναι μόνο η γοητεία, αλλά είναι ο πόνος, η οδύνη των ανθρώπων που μας εμπιστεύονται, η έκθεσή τους, η ανάγκη τους για αλλαγή, η σπουδαία σχέση τους με τον θεραπευτή, η δέσμευση και των δύο, και τόσα άλλα…
Απαραίτητος συνοδοιπόρος μια καλή εποπτεία. Είναι το λιμάνι των θεραπευτών. Εκεί ξεκουράζουμε το καράβι μας και παίρνουμε δυνάμεις για τα επόμενα ταξίδια. Ένα υποστηρικτικό και φροντιστικό δικό μας περιβάλλον είναι επίσης πολύ σημαντικό. Και φυσικά εξαιρετικό εργαλείο αποτελεί η ατομική μας ψυχοθεραπεία.
Παρά τις όποιες δυσκολίες, αποτελεί φοβερή ανταμοιβή να αισθάνεσαι και να μπορείς να το εισπράττεις λόγω της μικρής πόλης, ότι έστω κάποιοι καταφέρνουν να επωφεληθούν της δουλειάς που κάνουν στην θεραπεία τους, να κατανοήσουν τι δεν πήγε καλά στην εξέλιξή τους, να βάλουν νέα βάση στη ζωή τους.
Σε αυτή την νέα σειρά άρθρων του Ινστιτούτου Ψυχολογίας και Υγείας (ΙΨΥ) θα βλέπουμε κάθε μήνα τα σημαντικότερα γεγονότα που συμβαίνουν στον κόσμο και αξίζει να μοιραστούμε μαζί σας! Σταχυολογεί η κλινική ψυχολόγος, Τάνια Αναγνωστοπούλου.
Πώς να αγχώσετε ένα chatbot
Μπορούν τα chatbots να υποκαταστήσουν ή να αντικαταστήσουν τους ειδικούς ψυχικής υγείας, αλλά και να συναισθανούν τους ανθρώπους που συνομιλούν μαζί τους; Μια πρόσφατη μελέτη του Πανεπιστημίου Γέηλ υποστηρίζει πως και τα ρομπότ μπορεί τελικά να έχουν ψυχή.
Ενα πρόγραμμα e-learning, για ένα τρίμηνο ή ένα Σαββατοκύριακο, αρκεί για να δηλώσει κανείς «σύμβουλος ψυχικής υγείας» ή «life coach». Για να ασκήσει το επάγγελμα, δεν χρειάζεται ούτε αυτό. Οι κίνδυνοι ενός αρρύθμιστου πεδίου για τη δημόσια ψυχική υγεία
Η ΑΙ είναι ήδη στις σχολικές αίθουσες. Οι μαθητές χρησιμοποιούν chatbots για να λύσουν ασκήσεις, να γράψουν εργασίες, ακόμα και αντί για το παραδοσιακό «σκονάκι» σ’ ένα διαγώνισμα. Πώς το διαχειρίζονται εκπαιδευτικοί και γονείς;
Γιατί οι σημερινοί 50άρηδες αρνούνται τον τίτλο του «μεσήλικα»
Αλλάζουν καριέρα, επαναπροσδιορίζουν τις σχέσεις τους, ταξιδεύουν περισσότερο σε σχέση με παλαιότερα. Τι έχει αλλάξει; Ποια είναι τα οφέλη και ποιες οι παγίδες; Δύο ψυχολόγοι εξηγούν στην «Κ»
Οι έρευνες λένε ότι οι σημερινοί εικοσάρηδες και τριαντάρηδες πίνουν πολύ λιγότερο από τους γονείς τους. Γιατί; Πώς οι «στεγνοί» μήνες έγιναν κουλ, πώς εξαπλώθηκε ο όρος «sober curious» και πώς ξαφνικά γέμισαν τα μπαρ με mocktails;
Είναι η κατάσταση fight or flight (πάλης ή φυγής) στην οποία φαίνεται να ακροβατεί η ελληνική κοινωνία ξαφνική, βεβιασμένη και ανεξήγητη ή πρόκειται απλώς για μια φυσική, υγιή και αυτονόητη αντίδραση; Μήπως είμαστε θυμωμένοι με το δίκιο μας;
Ερευνα: Πόσο καλοί πολίτες είμαστε; Η ροπή σε… φοροδιαφυγή και λάδωμα
Πώς ορίζεται ο ιδανικός πολίτης και πώς αντιλαμβανόμαστε τα ατομικά μας δικαιώματα και τις υποχρεώσεις μας προς το κράτος και τους άλλους – Τι δείχνει έρευνα ελλήνων επιστημόνων του Πανεπιστημίου Γέιλ.
Ερευνα-σοκ: Οι πολίτες γυρίζουν την πλάτη σε θεσμούς, κυβερνήσεις και επιχειρήσεις
Οι πολίτες πιστεύουν ότι η επόμενη γενιά θα ζήσει χειρότερα σύμφωνα με το Edelman Trust Barometer. Υπέρ των πλουσίων δρουν κυβερνήσεις και ελίτ. Τέσσερις στους 10 τάσσονται υπέρ μορφών ακτιβισμού που περιλαμβάνουν πράξεις βίας και διάδοση παραπληροφόρησης.
Σήμερα είναι μια επέτειος που οι περισσότεροι έχουν απωθήσει από τη μνήμη τους: της πρώτης καραντίνας. Τι έχει αφήσει όμως, γύρω μας και μέσα μας, η εμπειρία της; Μια συγγραφέας, ένας επιδημιολόγος, ένας σεφ, μια ηθοποιός και άλλοι δίνουν τις δικές τους απαντήσεις στην «Κ»
Σε αυτή την νέα σειρά άρθρων του Ινστιτούτου Ψυχολογίας και Υγείας (ΙΨΥ) θα βλέπουμε κάθε μήνα τα σημαντικότερα γεγονότα που συμβαίνουν στον κόσμο και αξίζει να μοιραστούμε μαζί σας! Σταχυολογεί η κλινική ψυχολόγος, Τάνια Αναγνωστοπούλου.
Του μίλησα ανοιχτά. Με άκουσε με συμπόνια. Ηταν ρομπότ
Πώς είναι να εξομολογείσαι το πρόβλημά σου σε μια ευφυή μηχανή;
Γιατί πολλοί γονείς εγκαθιστούν στα κινητά των παιδιών τους το ρομπότ-συνομιλητή που βασίζεται στην τεχνητή νοημοσύνη – Τι λένε οι δημιουργοί του, τι επισημαίνουν οι ψυχολόγοι.
Ποιες είναι οι αρνητικές επιπτώσεις του εθισμού στη χρήση κινητού τηλεφώνου. Ο φόβος «μην χάσω κάτι» και πώς επηρεάζει τις συμπεριφορές. Έρευνα του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.
Χρόνια μετά την επικράτηση αυθαίρετων ψυχολογικών όρων όπως η Blue Monday, η αληθινή ορολογία των ειδικών της ψυχικής υγείας εισχώρησε στον ψηφιακό κόσμο και μετέτρεψε τα κοινωνικά δίκτυα σε μια Βαβέλ διαγνώσεων, παθήσεων, διαταραχών και συμπλεγμάτων.
Δημοσκόπηση: Ετσι θέλουν οι Ελληνες τη ζωή τους – Οι φόβοι, τι προσδοκούν
Μόλις 1 στους 4 πιστεύει ότι θα ζει καλύτερα σε έναν χρόνο απ’ ό,τι τώρα – Οσον αφορά τους στόχους για τη χώρα οι ερωτώμενοι σε ποσοστό 51% προκρίνουν το να είναι πιο δίκαιη κοινωνικά – Απαισιοδοξία για την ΕΕ
Η γενιά που δεν μεγαλώνει ποτέ – Γιατί οι σημερινοί 30άρηδες είναι ακόμα παιδιά
Οι σημερινοί 30άρηδες δεν μοιάζουν και πολύ με ενήλικες. Καθώς οι αριθμοί εκείνων που έχουν αγοράσει το δικό τους σπίτι, έχουν παντρευτεί και έχουν αποκτήσει παιδιά σε αυτή την ηλικία μειώνονται απότομα
Τα ιδιωτικά νοσοκομεία υπερτιμολογούν τις δαπάνες που χρεώνουν στους ασθενείς με ιδιωτική ασφάλεια, και συχνά το κόστος είναι διπλό από εκείνο που πληρώνει ο ασθενής χωρίς συμβόλαιο υγείας.
Ποια επαγγέλματα θα αναπτυχθούν και ποια θα μαραζώσουν στην Ελλάδα του 2030
Σύμφωνα με την έκθεση του WEF για το μέλλον της αγοράς εργασίας, οι τεχνολογικές δεξιότητες που κρίνονται ως αναγκαίες ήδη από σήμερα, θα αλλάξουν ριζικά το τοπίο για εργοδότες και εργαζομένους.
Πάνω στα συντρίμμια μιας αλόγιστης παγκοσμιοποίησης, που ωφέλησε οικονομικά κυρίως την Κίνα και τις ανερχόμενες μεγάλες δυνάμεις του παγκόσμιου Νότου, συγκρούονται σήμερα εντός της Δύσης δύο μεγάλα δόγματα πολιτικής.
Η τολµηρή Ευρωπαία Επίτροπος που τα έβαλε με τους τεχνολογικούς κολοσσούς
Η Margrethe Vestager ολοκλήρωσε τη δεκάχρονη θητεία της έχοντας δείξει ότι οι τεχνολογικοί κολοσσοί µπορούν να ελεγχθούν και να λειτουργήσουν σε νόµιµα πλαίσια.
Δύσκολα θέματα που αφορούν τους νέους, ιδιαίτερα τους ανήλικους, καθώς και το υψηλό επίπεδο διαφθοράς στην Ελλάδα απασχόλησαν την ελληνική κοινωνική επικαιρότητα τον Δεκέμβριο.
Εθνική Στρατηγική για τη βία των ανηλίκων: Ποια μέτρα προχωρούν και τι έχει μείνει πίσω
Τι νέο έχει φέρει η στρατηγική στη μάχη για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της παραβατικότητας και πού συναντάει εμπόδια.
Η σκοτεινή πλευρά του TikTok και ο αλγόριθμος του εθισμού
Γιατί τα βίντεο ψυχικής υγείας είναι πιο δύσκολο να τα «ξεφορτωθείς» από το feed σου; Πού σταματά η ενημέρωση και πού ξεκινούν η αυτοδιάγνωση και η παραπληροφόρηση; Ο αλγόριθμος σε θέλει στην πλατφόρμα και είναι έτοιμος να σου «σερβίρει» ακόμα και ανακρίβειες, αρκεί να σε κρατήσει σε αυτή.
«Ας μη γίνω στέλεχος. Δεν με νοιάζει»: Gen Z & Εργασία
Μια ποιοτική έρευνα σε 96 νέους αποτυπώνει τις ανισότητες, τους φόβους και τις προσδοκίες μιας γενιάς που ενηλικιώνεται μέσα σε κρίσεις, τεχνολογικούς κλυδωνισμούς και ρηγματωμένη εμπιστοσύνη στους θεσμούς.
Οι ιδιαίτερα χαμηλοί μισθοί, ο «βραχνάς» της στέγης, αλλά και η αλλαγή νοοτροπίας γονέων και μαθητών έχουν οδηγήσει το κάποτε περίβλεπτο επάγγελμα του εκπαιδευτικού στην απαξίωση.
Στη σκιά της διαφθοράς η μεγάλη εικόνα της Ελλάδας
Τη θλιβερή θέση της χώρας μας αποτυπώνουν οι διεθνείς οργανισμοί – Διάχυτη η αντίληψη των πολιτών για την εμπλοκή κρατικών αξιωματούχων – Γιατί η Δικαιοσύνη αργεί και πολλές υποθέσεις παραγράφονται – Μητρώο Υποθέσεων Διαφθοράς δημιουργεί η κυβέρνηση για να αποτυπωθεί η κατάσταση
Είναι βαθιές οι παθογένειες του κράτους», λέει ο πρωθυπουργός και έχει απόλυτο δίκιο. Ισως να ξεκινούν από την τουρκοκρατία, αυτήν που τόσα και τόσα προβλήματα δικαιολόγησε στη σύγχρονη Νεοελληνική Ιστορία. Μπήκε στο αίμα μας –ή με φροϋδικούς όρους στο υποσυνείδητό μας– η μπαγαποντιά. Η λογική είναι «να προλάβουμε να κλέψουμε το κράτος για να ‘χουμε να πληρώνουμε όταν μας κλέβει αυτό».
ο μακρινό 2009, στο βραχύβιο έντυπο Post-Media δημοσίευσα ένα άρθρο με τίτλο: «Θεός 2.0. Μια παραβολή για τη θρησκεία δεύτερης γενιάς, τους θεούς και τους ευαγγελιστές της». Τότε το Facebook ήταν μόλις πέντε ετών και ελάχιστοι ασκούσαν κριτική στα social media. Στα 15 χρόνια της ραγδαίας τεχνολογικής επιτάχυνσης που έχουν μεσολαβήσει, η ιδέα ότι η τεχνολογία έχει μετατραπεί σε μια νέα ισχυρή θρησκεία, δεν απέκτησε την παραμικρή δημοφιλία. Οι περισσότεροι μαγευτήκαμε απ’ τα αστραφτερά νέα εργαλεία και τα μεσσιανικά αφηγήματα που τα συνόδευαν, και δεν είχαμε χρόνο να θέσουμε βαθύτερα ερωτήματα.
Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα: ο 20ός αιώνας σχεδίασε θεσμούς, οικονομικά συστήματα και κοινωνικές δομές για έναν βίο 70-75 ετών. Στον 21ο αιώνα, όμως, ο βίος είναι κατά 25 έως 30 χρόνια μεγαλύτερος. Η μακροβιότητα δεν είναι απλώς μια βιολογική εξέλιξη. Είναι μια οικονομική, κοινωνική, θεσμική και πολιτισμική ανατροπή. Και όπως όλες οι ανατροπές, έτσι κι αυτή μπορεί να αποβεί μοιραία εάν δεν υπάρξει άμεσα νέος σχεδιασμός.
Είναι ευειδείς, επιδραστικοί, περιζήτητοι και καλοπληρωμένοι. Οι social media influencers νέας γενιάς μοιάζουν να τα έχουν και να τα απολαμβάνουν όλα. Μόνο που – κυριολεκτικά- δεν υπάρχουν.
Η αίσθηση της ατιμωρησίας είναι διάχυτη στην Ελλάδα ανάμεσα σε διαφορετικά στρώματα του πληθυσμού, με τις ελίτ της χώρας, είτε είναι πολιτικές, επιχειρηματικές, επαγγελματικές είτε άλλες, να επωφελούνται περισσότερο.
Η Τάδε _the coach, οδηγώντας, ακουμπώντας τα καλοφτιαγμένα χέρια της στο τιμόνι, τονίζει: «Το παιδί σου δεν είναι ο ψυχολόγος σου! Η δύναμη που ψάχνεις δεν χάθηκε. Είναι ήδη μέσα σου και λέει μόνο μία λέξη: ΜΠΟΡΩ». Η συγκεκριμένη ανάρτηση στο Instagram αποπνέει χαλαρότητα σαν να δημιουργήθηκε όσο διαρκεί η αναμονή στο κόκκινο φανάρι, την ώρα που η coach πήγαινε για ψώνια. Σε άλλη ανάρτηση φοράει γυαλιά, έχει φόντο μια βιβλιοθήκη και λέει: «Σταμάτα να κάνεις τουμπεκί στη σχέση σου»
Ο φόνος δεν είναι είδηση πια….. Οι φόνοι, τα τελευταία χρόνια, «διαπράττονται με μεγαλύτερη ευκολία και με λιγότερες αναστολές σε σύγκριση με το παρελθόν».
Ερευνα: Οι 16χρονοι στην Ελλάδα πίνουν, καπνίζουν και στοιχηματίζουν
Διαχρονικά, τα ποσοστά στην Ελλάδα είναι το 2024 αυξημένα σε όλους τους δείκτες που αφορούν τη χρήση ουσιών, συμπεριλαμβανομένης της αντίληψης περί «εύκολης» πρόσβασης στην κάνναβηστην υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ (5+ ποτά στη σειρά στην ίδια περίσταση) και τη μέθη.
Κράτος Δικαίου: Η Ελλάδα ανάμεσα στις τελευταίες της Ευρώπης, με αυξανόμενη διάβρωση των θεσμών
Οι δείκτες για την ελευθερία έκφρασης, τη συνάθροιση και τη συμμετοχή των πολιτών στη δημόσια ζωή εμφανίζουν επιδείνωση, ακολουθώντας το παγκόσμιο μοτίβο αυταρχικής παλινδρόμησης
Αραγε σκέφτηκε ποτέ ο κ. πρωθυπουργός αντί να μοιράζει κατά καιρούς ψίχουλα και να προβαίνει σε ασήμαντες περικοπές φόρων να περιορίσει τη γραφειοκρατία;
Το χάπι που εκτυπώνει και διορθώνει έλκη ή αιμορραγίες
Ερευνητές στην Ελβετία δημιούργησαν τον πρώτο βιοεκτυπωτή σε μέγεθος χαπιού ο οποίος… καταπίνεται και πλοηγείται μέσα στο γαστρεντερικό σύστημα όπου και εκλύει βιομελάνι στους κατεστραμμένους ιστούς επιδιορθώνοντάς τους.
Τζέιν Γκούντολ (1934-2025): Μας γνώρισε τους πιο κοντινούς συγγενείς μας
Η Τζέιν Γκούντολ τη δεκαετία του 1960 τάραξε τα νερά της παγκόσμιας επιστημονικής κοινότητας με τις πρωτοπόρους ανακαλύψεις της για τη συμπεριφορά των χιμπαντζήδων, επαναπροσδιορίζοντας τη σχέση ανθρώπων και ζώων
Ελληνικό Παράρτημα Θεσσαλονίκης της Διεθνούς Εταιρείας Σχεσιακής Ψυχανάλυσης και Ψυχοθεραπείας
Εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2024-25
Nancy McWilliams, Ph.D., ABPP
Σάββατο 18.00-20.00
16 Νοεμβρίου & 14 Δεκεμβρίου 2024 και 18 Ιανουαρίου 2025
Σε αυτά τα διαδικτυακά εργαστήρια θα εξετάσουμε σε βάθος τη διάδραση θεραπευόμενουθεραπευτή με βάση την προσωπικότητα, τονίζοντας την αξία της διατύπωσης περίπτωσης η οποία μας βοηθάει στη δημιουργία της θεραπευτικής συμμαχίας, τη θεραπευτική πρόοδο, τον τρόπο κατανόησης της μεταβίβασης-αντιμεταβίβασης, τις κλινικές μας επιλογές και την προγνωστική εκτίμηση. Μετά από την αναθέωρηση του DSM to 1980 τα ζητήματα προσωπικότητας υποβιβάστηκαν στην κατηγορία των ‘διαταραχών’ ως μετρήσιμα χαρακτηριστικά. Αντίθετα, σε αυτήν την παρουσίαση η Dr. McWilliams θα διερευνήσει την ατομικότητα μέσα από διαφορετικούς φακούς (την ιδιοσυγκρασία, τον τύπο δεσμού, τις άμυνες, την οργάνωση των συναισθημάτων, τις παθογόνες πεποιθήσεις, τις ενορμητικές τάσεις, τα κεντρικά σχεσιακά δυναμικά, τον ορισμό του εαυτού και τον βαθμό δυσκολίας). Θα αναφερθεί σε εμπειρικά δεδομένα για κάθε κατηγορία και μέσα από παραδείγματα θα καταδείξει τις κλινικές επιπτώσεις στην κάθε περίπτωση. Στο τέλος θα γίνει παρουσίαση περίπτωσης που θα αναλυθεί με βάση τη διατύπωση στις προαναφερθείσες κατηγορίες.
Nancy McWilliams, Ph.D., ABPP., is emerita visiting professor at the Graduate School of Applied and Professional Psychology at Rutgers University. She is the author of 4 books : Psychoanalytic Diagnosis (translated in 20 languages), Psychoanalytic Case Formulation, Psychoanalytic Psychotherapy and Psychoanalytic Supervision.
McWilliams is a psychoanalytic/dynamic author, teacher, supervisor, and therapist. She is a former president of the Division of Psychoanalysis (39) of the American Psychological Association (APA). She is also Associate Editor of the Psychodynamic Diagnostic Manual, first published in 2006, and published in a second edition (PDM-2) in 2017.
Awards include the Gradiva Prize for her books, the Rosalee Weiss award for contributions to practice, the Division of Psychoanalysis awards for leadership (2005), scholarship (2012), and international academic excellence (2021), the Laughlin distinguished teacher award, the Goethe Scholarship award, and the Hans Strupp award for teaching, practice and writing.
Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε τα παιδιά που βιώνουν τον θάνατο συμμαθητή τους?
Στην περίπτωση ατυχήματος όπου προκάλεσε απώλεια στο σχολείο σε ένα ή πολλά παιδιά, είναι καλό αρχικά να ζητήσουμε τη βοήθεια ψυχολόγων που είναι εξειδικευμένοι στο πένθος.
Αυτοί θα συμβάλλουν στη διεργασία του πένθους τόσο στο σχολείο όσο και στην κοινότητα. Ανεξάρτητα όμως από την επέμβαση των ειδικών σε μια τέτοια περίπτωση, το σχολείο χρειάζεται να δώσει την ευκαιρία σε όλους –εκπαιδευτικούς και παιδιά– να μνημονεύσουν αυτούς που χάθηκαν. Είναι σημαντικό όλοι στην σχολική κοινότητα να έχουν τρόπους επικοινωνίας και έκφρασης των συναισθημάτων τους για το τραγικό γεγονός.
Το σχολείο αποτελεί τον κατεξοχήν χώρο για να βοηθήσουμε τα παιδιά να μιλήσουν για αυτό που συνέβη, να εκφράσουν τις απορίες τους, τα συναισθήματά τους και τον φόβο τους ότι κάτι τέτοιο μπορεί να συμβεί και στα ίδια. Αν έχουμε την εντύπωση πως ένας θάνατος δεν αγγίζει τα παιδιά ή ότι το ξεπερνάνε εύκολα, κάνουμε μεγάλο λάθος.
Τα παιδιά βιώνουν τα πάντα με πιο έντονο τρόπο από εμάς τους μεγάλους, ωστόσο, μπορούν και κρύβουν τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους όταν βλέπουν πως δεν τους δίνουμε τον χώρο να τα εκφράσουν.
Είναι σημαντικό να καταλάβουμε πως όταν κάτι δεν μιλιέται, δεν σημαίνει πως δεν λειτουργεί υπόγεια προκαλώντας οδύνη στην ψυχή και το σώμα του παιδιού. Φαινομενικά, τα παιδιά προχωρούν στη ζωή τους, μπαίνουν στο Πανεπιστήμιο, βρίσκουν δουλειά, παντρεύονται και κάνουν τη δική τους οικογένεια. Ωστόσο, η πληγή που έχει μείνει μέσα τους συνεχίζει να πονάει.
Όταν τα συναισθήματα μένουν παγωμένα στην καρδιά του παιδιού και οι σκέψεις όπως ότι αυτό έφταιγε και πέθανε ο αγαπημένος του συνεχίζουν να το καταδιώκουν. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να υποφέρει μέσα του για πολλά χρόνια παρά το γεγονός ότι η εξωτερική του ζωή θα είναι πολύ επιτυχημένη.
Για όλους αυτούς τους λόγους χρειάζεται να γνωρίζουμε όλοι πως να φροντίσουμε τα παιδιά που έχουν βιώσει μια σημαντική απώλεια. Στο σχολείο μπορούμε να ορίσουμε συγκεκριμένους χώρους ως χώρους πένθους. Εκεί μπορεί να πάει κάποιος να κλάψει ή να μιλήσει με άλλους για αυτό που συνέβη. Επίσης, μπορούμε να αναρτήσουμε στον διάδρομο του σχολείου χαρτί του μέτρου, έτσι ώστε κάθε μαθητής και εκπαιδευτικός να έχουν τη δυνατότητα να εκφράσουν με λόγια ή ζωγραφιές τα συναισθήματά τους για τη μεγάλη απώλεια.
Διαφορετικά, αν δεν πούμε τίποτα, και δεν δώσουμε στο παιδί την δυνατότητα να εκφραστεί, το παιδί μένει με την απορία για το τι συνέβη. Κρατάει τις σκέψεις και τα συναισθήματά του για τον εαυτό του. Οι φόβοι του γίνονται εφιάλτες και δυσκολεύεται να κοιμηθεί. Γίνεται νευρικό και
ανήσυχο ή παρουσιάζει αλλαγή στην όρεξή του. Πονάει η κοιλιά του ή το κεφάλι του αλλά οι γιατροί δεν βρίσκουν κάτι παθολογικό.
Με ποιον τρόπο μνημονεύουμε έναν θάνατο στο σχολείο;
Είναι καλό να οργανώσουμε μια μικρή εκδήλωση στη μνήμη του παιδιού που πέθανε. Δίνουμε τη δυνατότητα στα παιδιά να συμμετέχουν στον σχεδιασμό, όσο είναι δυνατόν, ιδιαίτερα εκείνα που γνώριζαν το άτομο που πέθανε. Σε μια τάξη που πεθαίνει ένα παιδί χρειάζεται οι συμμαθητές του να ετοιμάσουν μια συλλυπητήρια κάρτα για την οικογένειά του.
Επιπλέον, το ίδιο το σχολείο χρειάζεται να μνημονεύσει τον θάνατο του μαθητή μέσα από μια μικρή εκδήλωση με ζωγραφιές και κείμενα παιδιών και δασκάλων. Ενδεικτικά στο σχολείο μπορούμε:
● Να μιλήσουμε για τις αναμνήσεις μας από το άτομο που πέθανε σε μια ειδική εκδήλωση.
● Να ετοιμάσουμε ένα άλμπουμ με φωτογραφίες και αναμνήσεις ή να οργανώσουμε μια έκθεση με κάρτες, φωτογραφίες και ζωγραφιές στη μνήμη αυτού που πέθανε.
● Να διεξάγουμε μια μικρή τελετή με αναμμένα κεριά στη μνήμη αυτού που πέθανε.
● Να τοποθετήσουμε μια φωτογραφία ή μια επιγραφή στη μνήμη αυτού που πέθανε σε κεντρικό σημείο του σχολείου.
● Να φυτέψουμε ένα δέντρο ή ένα παρτέρι λουλούδια στη μνήμη αυτού που πέθανε
● Να κάνουμε μια χρηματική δωρεά του σχολείου σε μια φιλανθρωπική οργάνωση στη μνήμη του ατόμου που πέθανε ή να μαζέψουμε χρήματα για να εμπλουτίσουμε το σχολείο.
Πώς διαχειριζόμαστε τον θάνατο ενός μαθητή κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς;
Πολύ σημαντικό είναι να γνωρίζουμε και πώς να διαχειριστούμε τον θάνατο ενός μαθητή και κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς.
Είναι καλό να αφήσουμε κενό το θρανίο του μαθητή που πέθανε και να αναφέρουμε κανονικά το όνομά του: Πήγαινε κάτσε στη θέση του/της ………… και δουλέψτε εκεί με τη Χριστίνα. Το να μιλάμε για το παιδί που πέθανε, επιτρέπει το πένθος να συνεχίσει να υπάρχει στο μυαλό και την καρδιά των παιδιών.
Ο Dyregrov (2008) αναφέρει ότι μπορούμε να ζητήσουμε από τα παιδιά να κοιτάξουν το άδειο θρανίο και να σκεφτούν τι θα ήθελαν να πουν σε αυτό το παιδί όταν ήταν ζωντανό αλλά δεν πρόλαβαν. Έχουν τη δυνατότητα να το πουν τώρα είτε από μέσα τους είτε φωναχτά. Μπορούν να τελειώσουν με ένα Αντίο. Μετά τους ζητάμε να ζωγραφίσουν και να αναρτήσουν τις ζωγραφιές τους σε ένα εμφανές σημείο στην τάξη.
Θα πρέπει να συμφωνήσουμε μαζί με τα παιδιά για το πότε θα απομακρύνουμε το άδειο θρανίο από την τάξη. Επίσης, είναι καλό να γίνει μνεία του παιδιού που πέθανε στο τέλος της σχολικής χρονιάς.
Σε μια δική μας περίπτωση, η εκπαιδευτικός έφτιαξε ένα αυτοσχέδιο κηροστάσιο από ένα ταψί με άμμο και αναμμένα κεράκια σε διαφορετικά ύψη –όπου κάθε κερί συμβόλιζε το άτομο και τη φλόγα της ζωής που έχει, άλλος πολύ και άλλος λίγο (το πιο μικρό κερί το είχε το παιδί που πέθανε)– και όλα τα παιδιά μαζεύτηκαν σε κύκλο και μίλησαν για το παιδί που πέθανε. Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι, πέρα από τη θλίψη και τα δάκρυα, τα παιδιά συχνά αναφέρουν και αστεία περιστατικά για το παιδί που πέθανε, όπως επίσης και περιστατικά στα οποία είχαν θυμώσει μαζί του για κάποια ζαβολιά ή κάτι ανάλογο. Στο πένθος υπάρχει χώρος για όλα τα συναισθήματα, όχι μόνο για τη θλίψη.
Μέσα από τέτοιες ενέργειες τα παιδιά θα συνεχίσουν να αναφέρονται στο παιδί που πέθανε και στις αναμνήσεις που έχουν όπως με το να αφήσουν το θρανίο του κενό για να δείξουν ότι δεν τον ξέχασαν, ότι παρόλο που δεν είναι στην τάξη συνεχίζει να είναι στην καρδιά τους.
Με αυτό τον τρόπο τα παιδιά μαθαίνουν να επεξεργάζονται τα συναισθήματά τους και να στηρίζουν το ένα το άλλο. Μαθαίνουν ότι και η πιο δύσκολη εμπειρία γίνεται υποφερτή όταν υπάρχουν άνθρωποι γύρω μας που μπορούν να μας ακούσουν και να μας συμπαρασταθούν.
Αποσπάσματα από το βιβλίο της Τάνιας Αναγνωστοπούλου και Σοφίας Χατζηνικολάου “ Το Πένθος στα Παιδιά”, Εκδόσεις Ινστιτούτου Ψυχολογίας και Υγείας.
